Πώς κληρονομεί το υιοθετημένο

Του Χρήστου Ηλιόπουλου*

5-4-2008

Ο νόμος ρυθμίζει τις κοινωνικές σχέσεις και τις συνέπειές τους που προκύπτουν από την ζωή, όπως η γέννηση, ο γάμος, το γεγονός ότι κάποιο παιδί μπορεί να μην έχει πλέον τους φυσικούς γονείς του ή ότι ένας ενήλιξ ή ένα ζευγάρι ενηλίκων μπορεί να θέλει να αποκτήσει νομικό δεσμό γονέα – τέκνου με ένα παιδί, το οποίο δεν είναι βιολογικό τους τέκνο.

Με την υιοθεσία, σε γενικές γραμμές, το παιδί που υιοθετείται αποκτά πλήρη δικαιώματα τέκνου έναντι των θετών γονέων του. Δημιουργείται δηλαδή ένας νομικός δεσμός γονέα – τέκνου μεταξύ προσώπων που δεν έχουν βιολογική συγγένεια μεταξύ τους.

Για να λάβει χώρα μία υιοθεσία στην Ελλάδα απαιταίται δικαστική απόφαση. Χρειάζεται επίσης η συναίνεση των βιολογικών γονέων του τέκνου. Μία κοινωνική υπηρεσία που στελεχώνεται από ψυχολόγους και άλλους ειδικούς θα ερευνήσει το ποινικό μητρώο, την κατάσταση υγείας, την οικονομική θέση, τον χαρακτήρα και το ήθος των υποψηφίων θετών γονέων και θα γνωμοδοτήσει εάν η υιοθεσία από τους συγκεκριμένους ανθρώπους θα αποβεί προς το συμφέρον του τέκνου.

Η τελική κρίση εναπόκειται στο δικαστήριο, που θα εκτιμήσει την έκθεση της κοινωνικής υπηρεσίας και τα άλλα στοιχεία προτού εκδώσει την απόφασή του.

Έως πού εκτείνεται ο νομικός δεσμός που δημιουργείται μεταξύ θετών γονέων και τέκνου; Το ότι το τέκνο κληρονομεί τους θετούς γονείς τους είναι σαφές. Μπορεί όμως το τέκνο να κληρονομήσει και τους συγγενείς του θετού γονέα του, π.χ. τον άτεκνο αδελφό της θετής μητρός του;

Η απάντηση είναι ότι για υιοθεσίες που έγιναν πριν το 1996, το θετό τέκνο δεν μπορεί να κληρονομήσει τους συγγενείς του θετού γονέα του. Ενώ για τις υιοθεσίες που έγιναν μετά το 1996, εάν το τέκνο όταν υιοθετήθηκε ήταν ανήλικο, τότε αυτό κληρονομεί πλέον και τους συγγενείς του θετού γονέα του. Εάν όμως το παιδί που υιοθετήθηκε μετά το 1996 ήταν ενήλικο κατά τον χρόνο της υιοθεσίας, τότε δεν κληρονομεί τους συγγενείς του θετού γονέα του.

Τα ακόλουθα παραδείγματα παρέχουν διευκρινίσεις: Ο ενήλικος Α το έτος 1990 υιοθετεί ένα παιδί. Ο Α απεβίωσε το 2000. Το έτος 2008 πεθαίνει η Β, αδελφή του Α, χωρίς αυτή να αφήσει τέκνα, ενώ ο σύζυγός της είχε προαποβιώσει. Το θετό παιδί του Α ισχυρίζεται ότι έχει δικαιώματα στην κληρονομία της Β, διότι είναι τέκνο του αδελφού της Α, ανήψι της δηλαδή.

Η απάντηση είναι ότι το θετό παιδί του Α δεν δικαιούται να κληρονομήσει την θεία του, την Β, διότι το παιδί δεν είναι βιολογικό τέκνο του Α, αλλά θετό τέκνο του, άρα κατά το νόμο που ίσχυε στην Ελλάδα μέχρι το 1996, το θετό παιδί δεν κληρονομεί τους συγγενείς του θετού γονέα του, ανεξαρτήτως του εάν το παιδί ήταν ενήλικο ή ανήλικο κατά τον χρόνο της υιοθεσίας, δηλ. το έτος 1990.

Δεύτερο παράδειγμα: ο Α υιοθετεί με δικαστική απόφαση που εκδίδεται το έτος 1999 ένα ανήλικο τέκνο. Ο Α αποβιώνει το 2005 και το 2008 αποβιώνει και η Β, η άτεκνη αδελφή του Α, της οποίας ο σύζυγος είχε προαποβιώσει αυτής. Με την μεταρρύθμιση του δικαίου τους υιοθεσίας το 1996, φαίνεται ότι ο νόμος πλέον επιτρέπει στο θετό τέκνο, που ήταν ανήλικο την στιγμή της υιοθεσίας, να υιοθετήσει τους συγγενείς του θετού γονέα του, δηλαδή στο παράδειγμά μας την Β, αδελφή του θετού γονέα Α.

Τρίτο παράδειγμα: Το 2000 ο Α υιοθετεί τον ενήλικα Ε, ετών 21 κατά τον χρόνο της υιοθεσίας. Το 2002 ο Α πεθαίνει, ενώ το 2004 πεθαίνει μία αδελφή του, η Β, χωρίς παιδιά και χωρίς σύζυγο. Ο Ε ήταν κατά τον χρόνο της υιοθεσίας (έτος 2000) ενήλιξ και για τον λόγο αυτόν δεν δικαιούται να κληρονομήσει την θεία του, την Β.

Ένα πρόσθετο ερώτημα που ανακύπτει είναι εάν το θετό τέκνο κληρονομεί τους βιολογικούς του γονείς. Η απάντηση είναι καταφατική. Παρά την τέλεση της υιοθεσίας και την δημιουργία νομικού δεσμού γονέα – τέκνου με τον θετό γονεά, το υιοθετημένο τέκνο δικαιούται να κληρονομήσει κανονικά και τους βιολογικούς του γονείς.

*Ο Χρήστος Ηλιόπουλος είναι

Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω,

Master of Laws.

e-mail: bm-bioxoi@otenet.gr