Απαλλαγή φόρου πρώτης κατοικίας και για ομογενείς

Του Χρήστου Ηλιόπουλου*

2-1-2008

Καθένας που αγοράζει ακίνητο (διαμέρισμα, οικία, οικοπεδο) στην Ελλάδα υποχρεούται στην καταβολή φόρου μεταβιβάσεως περί το 11% ή ΦΠΑ 19% επί της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου.

Ωστόσο, το ελληνικό κράτος, αναγνωρίζοντας την βασική ανάγκη, που αποτελεί και θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, κάθε πολίτης να έχει δικό του σπίτι, απαλλάσσει από την υποχρέωση καταβολής φόρου όσους αγοράζουν την πρώτη κατοικία τους.

Το ευνοϊκό αυτό κοινωνικό μέτρο είχε εισαχθεί με το Νόμο 1078/1980 και έκτοτε έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές, χωρίς όμως να αλλάζει το βασικό νόημά του, που είναι η προστασία του δικαιώματος όλων των ανθρώπων στην απόκτηση πρώτης κατοικίας.

Κάθε νόμος, όμως, απαιτει ερμηνεία, διότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες δεν είναι σαφές εάν αυτός ο νόμος εφαρμόζεται ή όχι. Μία τέτοια περίπτωση είναι το ερώτημα εάν η απαλλαγή πρώτης κατοικίας εφαρμόζεται στους αλλοδαπούς που μένουν στην Ελλάδα. Μία άλλη περίπτωση είναι το ερώτημα εάν η απαλλαγή πρώτης κατοικίας εφαρμόζεται και στους έλληνες ομογενείς που μένουν μόνιμως εκτός Ελλάδος, αλλά αγοράζουν ακίνητο – πρώτη κατοικία στην Ελλάδα.

Η υπόθεση που έφθασε στο Τριμελές Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών αφορούσε αλλοδαπό (βιετναμέζο), μόνιμο κάτοικο Ελλάδος από το 1980, ο οποίος το 2002 αγόρασε πρώτη κατοικία στην Ελλάδα, ζήτησε από την εφορία να τον απαλλάξει από τον φόρο μεταβιβάσεως, αλλά η εφορία του αρνήθηκε, λέγοντας ότι η απαλλαγή ισχύει μόνο για όσους έχουν την ελληνική υποκοότητα.

Ο βιετναμέζος δεν αποδέχθηκε την απάντηση της εφορίας και προσέφυγε στα δικαστήρια, με αποτέλεσμα το Διοικητικό Πρωτοδικείο να τον δικαιώσει, αφού έκρινε ότι η απαλλαγή από τον φόρο για αγορά πρώτης κατοικίας παρέχεται όχι μόνο στους έλληνες πολίτες, αλλά και στους αλλοδαπούς που μένουν μονίμως στην Ελλάδα.

Σ’ αυτήν την δικαστική απόφαση (υπ’ αριθ. 1913/2007) αναφέρεται η διάταξη του νόμου που ενδιαφέρει τους ομογενείς, δηλαδή τους έλληνες πολίτες που κατοικούν στο εξωτερικό. Κατά το νόμο, λοιπόν, απαλλάσσονται από τον φόρο για αγορά πρώτης κατοικίας και οι ομογενείς που αγοράζουν διαμέρισμα, σπίτι, ή οικόπεδο στην Ελλάδα, εφόσον δεν έχουν άλλο σπίτι ή οικόπεδο, που να πληροί τις στεγαστικές τους ανάγκες.

Η ακριβής διατύπωση του νόμου έχει ως εξής: « ... Κατ’ εξαίρεση παρέχεται απαλλαγή κατά την αγορά οικίας, διαμερίσματος ή οικοπέδου από Έλληνες ή ομογενείς που εργάσθηκαν στο εξωτερικό για έξι (6) τουλάχιστον χρόνια και είναι εγγεγραμμένοι σε δημοτολόγια της χώρας, έστω κι αν δεν κατοικούν κατά τον χρόνο της αγοράς μόνιμα στην Ελλάδα».

Βλέπουμε ότι για να μην πληρώσει φόρο αγοράς πρώτης κατοικίας ή οικοπέδου ένας ομογενής που μένει εκτός Ελλάδος, πρέπει να συντρέχουν δύο βασικές προϋποθέσεις. Πρώτον, θα πρέπει να μένει και να εργάζεται εκτός Ελλάδος τουλάχιστον για έξι χρόνια.

Δεύτερον, θα πρέπει να είναι επισήμως Έλλην πολίτης, δηλαδή δεν αρκεί να έχει απλώς ελληνική καταγωγή, (παιδί που γεννήθηκε στο εξωτερικό από έλληνες γονείς, που όμως δεν το δήλωσαν στο Προξενείο), αλλά θα πρέπει να είναι εγγεγραμμένος στο Δημοτολόγιο ενός Δήμου στην Ελλάδα. Για να εγγραφεί σε ελληνικό Δημοτολόγιο κάποιος που έχει γεννηθεί στο εξωτερικό, θα πρέπει να έχει τουλάχιστον ένα γονέα, ή έναν παππού ή μία γιαγιά που να είναι έλληνες, εγγεγραμμένοι σε Δημοτολόγιο, πέραν κάποιων άλλων προϋποθέσεων.

Επομένως, οι ομογενείς, μόνιμοι κάτοικοι εξωτερικού, δικαιούνται να ζητούν από την εφορία απαλλαγή από τον φόρο πρώτης κατοικίας, όταν αγοράζουν οικία, διαμέρισμα ή οικόπεδο στην Ελλάδα, εφόσον διαμένουν στο εξωτερικό επί τουλάχιστον έξι έτη, είναι εγγεγραμμένοι σε Δήμο στην Ελλάδα ως έλληνες πολίτες και δεν έχουν άλλο σπίτι ή οικόπεδο που να πληροί τις στεγαστικές τους ανάγκες, όπως ειδικώτερα προσδιορίζει ο νόμος.

Σημειώνεται ότι ο ομογενής μπορεί να τύχει απαλλαγής φόρου πρώτης κατοικίας ακόμα κι αν είναι εγγεγραμμένος σε έναν Δήμο (π.χ. Δήμο Αιγίου Αχαϊας), αλλά αγοράζει πρώτη κατοικία σε άλλον Δήμο στην Ελλάδα (π.χ. στον Δήμο Ναυπλίου Αργολίδος).

*Ο Χρήστος Ηλιόπουλος είναι

Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω,

Master of Laws.

e-mail: bm-bioxoi@otenet.gr